افتاد و در هر مرتبه چند هزار خانه سوخت و بازساختند و دو سه هزار بيل‌دار در شب‌ها مىگردند كه چون آتشى به شهر افتد ، ايشان از چهار طرف آن محله خانه‌ها را خراب مىكنند كه آتش از آنجا تعدّى نكند . اين حكايت شب ايشان است و هر روز اقلا هزار كس مىميرند و هميشه طاعون هست و بسيار بود كه روزى ده هزار كس مىمردند و از همه غريب‌تر آن كه مردمش هيچ كم نمىشوند . ( 7 / 631 ) اخبارگرايى و اصول‌گرايى پيش از نقل سخنان مجلسى ، بايد گفت ، يكى از اركان اصلى گرايش به حديث و رواج آن در اين دوره ، محمد تقى مجلسى است كه با كارهاى گستردهء خود در اين زمينه ، اعم از عربى و فارسى ، اين جهت‌گيرى را تقويت كرد . وى آشكارا تحت تأثير ملا محمد امين استرآبادى اما بسيار معتدل‌تر از وى بوده و ميراث شيخ بهايى و جز او را نيز به همراه داشت . برخى از ديدگاه‌هاى وى در اين زمينه را مىتوان از رسالهء ديگرى كه آخوند آن را در پاسخ برخى پرسش‌ها نگاشته ، به دست آورد . « 1 » وى در لوامع مىنويسد : روايات متواتره وارد شده است در مذمّت آرا و مقاييس و اجتهادات باطله كه ذكر آن‌ها مورث ملال است ؛ چون اين رساله محل آن نيست و بعضى از آن‌ها را در روضة المتقين ياد كرده‌ام . در اين شك نيست كه در زمان سيد المرسلين تا زمان غيبت كبرا مدار شيعه را بر اين بود كه اخبار را از رسول مختار و ائمهء اطهار سلام الله عليهم مىشنيدند و به شهرهاى خود رفته نقل مىنمودند ، و شيعيان بدان عمل مىكردند ؛ و چون ائمهء جور كه سلاطين آن اوقات بودند ، غالب بودند و با آن كه بعضى از آن سلاطين شيعه بودند مثل منصور و هارون [ ! ] و مأمون ، به واسطهء خوف زوال ملك خود اظهار نمىكردند مذهب خود را و بر وفق اقوال بعضى از علماى آن وقت كه ايشان را اولوالامر و واجب الاتباع مىدانستند ، عمل مىنمودند . . . بنابراين ، ائمهء معصومين صلوات الله عليهم از عامّه تقيّه مىنمودند غالبا و ليكن اصحاب ايشان از حد و حصر متجاوز بودند و مذهب ايشان را مىدانستند و تقيّه را نيز مىدانستند تا آن كه زمان ظهور ايشان منقضى شد و غيبت كبراى حضرت صاحب الامر عليه السلام واقع شد ، ديگر كسى را نداشتند كه رجوع به او كنند ، و اخبارى كه از حضرت شنيده بودند در كتب ايشان بود ، رجوع به آن‌ها نمودند و به اخبار متواتره عمل مىنمودند و شواذ را طرح مىنمودند تا آن كه به واسطهء غلبهء سلاطين جور و سوختن كتب ايشان و به آب ريختن آن‌ها ، بسيارى از آن‌ها از دست رفت و كتبى كه در ميان ايشان ماند ، اكثر اخبار

--> ( 1 ) . مجلسى ، محمد تقى ، مسئولات ، ( به كوشش حافظيان ) ، ميراث اسلامى ايران ، دفتر سوم ، قم ، كتابخانهء مرعشى ، 1374